Anthropic vừa tung báo cáo khiến nhiều người giật mình: AI chưa cướp việc của bạn, nhưng đang âm thầm khóa cửa người mới đi làm

Nếu đọc báo trong thời gian gần đây về trí tuệ nhân tạo, nhiều người có cảm giác như AI sắp "nuốt chửng" thị trường lao động. Nhưng báo cáo nghiên cứu mới công bố ngày 5/3 của Anthropic, công ty đứng sau Claude, lại cho thấy một bức tranh khác thú vị hơn nhiều.

Thay vì dự đoán hay khảo sát, Anthropic phân tích hàng triệu cuộc hội thoại thực tế trên Claude để xem AI đang được dùng làm gì trong công việc. Mục tiêu của họ khá đơn giản: xác định nghề nào thực sự đang bị AI chạm tới, và mức độ sâu tới đâu.

Kết quả có một chi tiết đáng chú ý. AI hiện đã có khả năng làm được phần lớn các tác vụ trong nhiều ngành nghề, đặc biệt là các công việc trí óc như lập trình, phân tích dữ liệu hay viết nội dung. Nhưng khi nhìn vào thực tế sử dụng, mức độ áp dụng vẫn thấp hơn nhiều so với khả năng.

Ví dụ rõ nhất là ngành công nghệ thông tin. Theo nghiên cứu của Anthropic, AI có thể hỗ trợ tới khoảng 94% các loại tác vụ trong nhóm công việc này. Nhưng trên thực tế, mức độ AI đang được sử dụng trong công việc mới khoảng một phần ba. Nói cách khác, tiềm năng thì rất lớn, còn triển khai thật ngoài đời vẫn đang ở giai đoạn đầu.

Điều thú vị là báo cáo không tìm thấy bằng chứng rõ ràng rằng AI đang gây ra làn sóng thất nghiệp lớn. Các ngành nghề có mức "phơi nhiễm AI" cao, tức là dễ bị AI tham gia vào công việc, vẫn chưa ghi nhận sự tăng mạnh của tỷ lệ thất nghiệp.

Nhưng có một tín hiệu khác âm thầm hơn. Anthropic phát hiện rằng số lượng người trẻ từ 22 đến 25 tuổi bắt đầu làm việc trong những ngành bị AI ảnh hưởng nhiều đã giảm khoảng 14% so với năm 2022.

Nghe qua thì con số này không quá lớn. Nhưng nếu đặt vào bối cảnh tuyển dụng thực tế, ý nghĩa của nó khá rõ. Trước đây một công ty có thể tuyển 5 nhân viên mới để làm các công việc cơ bản. Khi AI có thể hỗ trợ một phần các nhiệm vụ này, công ty có thể chỉ cần tuyển 3 người.

Không có ai bị sa thải. Nhưng số ghế trống dành cho người mới bước vào nghề lại ít đi.

Điều này khiến câu chuyện về AI và việc làm trở nên phức tạp hơn nhiều so với các tiêu đề kiểu "robot cướp việc con người". Thay vì thay thế ngay lập tức những người đang làm việc, AI có thể đang thay đổi cách doanh nghiệp mở rộng đội ngũ.

Những người đã có kinh nghiệm vẫn cần thiết để giám sát, ra quyết định và chịu trách nhiệm cuối cùng. Nhưng các vị trí entry level, vốn là bước đệm để người trẻ bước vào ngành, có thể trở nên khan hiếm hơn.

Nói cách khác, AI chưa đóng cửa thị trường lao động. Nhưng nó có thể đang thu hẹp cánh cửa bước vào.

Báo cáo của Anthropic cũng nhấn mạnh rằng phần lớn việc sử dụng AI hiện nay mang tính hỗ trợ. AI giúp viết code nhanh hơn, tóm tắt tài liệu, phân tích dữ liệu, soạn email hay tạo bản nháp nội dung. Con người vẫn là người kiểm tra, chỉnh sửa và đưa ra quyết định cuối cùng.

Điều này giải thích vì sao thị trường chưa xuất hiện cú sốc thất nghiệp lớn. AI đang tăng năng suất của từng cá nhân trước khi thay đổi hoàn toàn cấu trúc nhân sự.

Nếu nhìn theo góc tích cực, đây cũng là cơ hội cho những ai biết tận dụng công cụ mới. Một người thành thạo AI có thể làm được khối lượng công việc lớn hơn trước đây rất nhiều.

Nhưng ở góc nhìn khác, cuộc cạnh tranh để bước chân vào ngành có thể sẽ khó hơn. Khi doanh nghiệp cần ít người hơn cho cùng một lượng công việc, những người mới bắt đầu sự nghiệp sẽ phải chứng minh giá trị của mình rõ ràng hơn trước.

Có thể nói AI chưa lấy đi công việc của bạn. Nhưng nếu báo cáo của Anthropic đúng, nó đang khiến con đường để có được công việc đó trở nên hẹp hơn một chút. Và đó mới là thay đổi đáng chú ý nhất của thị trường lao động lúc này.

Xem chi tiết báo cáo: Tác động của AI lên thị trường lao động.