Sự thật ngã ngửa: Tại sao chó đạp chân điên cuồng khi được gãi bụng?

Hầu hết những người nuôi chó đều từng trải qua khoảnh khắc thú vị này: khi bạn gãi đúng vào "điểm G" trên bụng hoặc lưng của cún cưng, chân sau của nó sẽ bắt đầu đạp điên cuồng như thể đang khởi động xe máy.

Chúng ta thường cười và cho rằng chú chó đang cảm thấy vô cùng sung sướng hay buồn buồn. Tuy nhiên, khoa học đã chứng minh điều ngược lại. Hành động này hoàn toàn không liên quan đến cảm xúc hay não bộ, mà là một cơ chế tự động của tủy sống.

Thí nghiệm tàn khốc và phát hiện thế kỷ

Vào năm 1906, nhà sinh lý học người Anh Charles Scott Sherrington đã thực hiện một thí nghiệm mang tính đột phá (dù có phần tàn nhẫn) để giải mã hiện tượng này. Ông cắt đứt kết nối giữa não và tủy sống của những con chó thí nghiệm. Kết quả kinh ngạc là: dù không còn ý thức não bộ, khi ông kích thích vùng da ở vai, chân sau của chó vẫn tự động nâng lên và gãi chính xác vào điểm đó.

Sherrington gọi đây là "Phản xạ gãi" (Scratch Reflex). Ông phát hiện ra rằng tín hiệu từ da không hề truyền lên não để phân tích xem "sướng" hay "khổ". Thay vào đó, nó đi đường tắt thẳng vào tủy sống.

Tại đây, một hệ thống gọi là "Bộ tạo mẫu trung ương" (CPG) sẽ kích hoạt, ra lệnh cho các cơ chân co thắt theo nhịp điệu cố định khoảng 4 lần/giây. Dù bạn có gãi nhanh hay chậm, chân chó vẫn chỉ đạp theo đúng tần số mặc định này.

Không phải "sướng", mà là... đuổi bọ chét

Về mặt tâm lý học cảm giác, phản ứng của chó không phải là sự vui thích khi bị cù lét (Gargalesis) như con người cười khi bị thọc lét. Đó là dạng cảm giác "Knismesis" - một phản ứng ngứa nhẹ gây khó chịu.

Dưới góc độ tiến hóa, đây là một chiến lược sinh tồn tuyệt vời. Trong tự nhiên, chó luôn bị đe dọa bởi bọ chét, ve và các loài ký sinh trùng mang mầm bệnh. Những kẻ xâm lược này cắn và hút máu rất nhanh.

Nếu cơ thể chó phải đợi tín hiệu truyền lên não, não xử lý rồi mới ra lệnh cho chân gãi, thì con bọ chét có thể đã no nê và bay mất. Vì thế, tủy sống "cầm quyền" chỉ đạo, giúp chân sau phản công ngay lập tức để đá bay mối đe dọa.

Nói cách khác, khi bạn gãi bụng chó và thấy nó đạp chân, trong mắt nó, bạn đang đóng vai một con bọ chét khổng lồ khó chịu mà nó đang cố gắng rũ bỏ trong vô vọng.

Khi cái đạp chân là dấu hiệu bệnh tật

Mặc dù đa phần hành vi này là vô hại, nhưng trong thú y, nó lại là công cụ chẩn đoán quan trọng. Các bác sĩ thường dùng "Phản xạ tai-chân" để kiểm tra bệnh ghẻ. Nếu chỉ cần chạm nhẹ vào vành tai mà chân chó đã đạp dữ dội, đó là dấu hiệu đặc trưng của bệnh ghẻ Sarcoptes, do độc tố của cái ghẻ làm các dây thần kinh trở nên quá nhạy cảm.

Nguy hiểm hơn là hiện tượng "Gãi ma" - chó cào vào không khí dù không có ai chạm vào. Đây thường là triệu chứng của bệnh rỗng tủy sống (Syringomyelia), khi các hốc dịch trong tủy sống chèn ép dây thần kinh, khiến não nhận tín hiệu sai lệch về cơn ngứa. Lúc này, cái chân đạp loạn xạ ấy chính là biểu hiện của sự đau đớn tột cùng.

Lần tới khi bạn gãi bụng cún cưng và thấy cái chân "thần thánh" ấy hoạt động, hãy nhớ rằng đó là một phản xạ tủy sống thuần túy, một di sản tiến hóa hàng triệu năm. Miễn là chú chó của bạn không tự dưng đạp vào không khí hay quá nhạy cảm khi chạm vào tai, bạn hoàn toàn có thể tiếp tục tận hưởng niềm vui này – dù thực tế là bạn đang "cosplay" bọ chét trong mắt chúng.