Sự "sụp đổ" của những thành trì bảo thủ: Khi các huyền thoại lập trình cũng... vibe coding

Trong nhiều thập kỷ, thế giới công nghệ luôn tồn tại một quy chuẩn đạo đức nghề nghiệp bất thành văn: một lập trình viên giỏi phải là người nắm vững từng dòng mã nguồn, hiểu rõ cơ chế quản lý bộ nhớ và có khả năng tự tay xây dựng các cấu trúc dữ liệu phức tạp. Những nhân vật như Linus Torvalds, người sáng lập nhân "Linux" và hệ thống quản lý phiên bản "Git", hay David Heinemeier Hansson, cha đẻ của khung làm việc "Ruby on Rails", chính là những biểu tượng của tinh thần đó. Tuy nhiên, một làn sóng ngầm mang tên "vibe coding" (lập trình dựa trên sự kết hợp giữa ý tưởng cá nhân và khả năng thực thi của trí tuệ nhân tạo) đã bắt đầu xâm chiếm cả những pháo đài kiên cố nhất. Từ vị thế của những người phản đối quyết liệt, coi trí tuệ nhân tạo chỉ là sự thổi phồng quá mức của giới truyền thông, các chuyên gia hàng đầu này đang dần thừa nhận rằng hiệu suất công việc mới là thước đo cuối cùng của một kỹ sư.

Sự thay đổi gây ngạc nhiên nhất đến từ Linus Torvalds. Tại sự kiện Hội nghị thượng đỉnh mã nguồn mở châu Âu diễn ra vào ngày 22/10/2024, người đàn ông vốn nổi tiếng với những phát ngôn gay gắt về công nghệ mới đã có một chia sẻ mang tính bước ngoặt. Trước đó, Torvalds từng nhận định rằng ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo hiện nay có đến 90% là sự thổi phồng và chỉ có 10% thực tế.

Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận rằng bản thân đang bắt đầu sử dụng trí tuệ nhân tạo để hỗ trợ viết các đoạn mã kiểm tra hoặc tìm lỗi trong hệ thống. Torvalds giải thích rằng thay vì tốn hàng giờ đồng hồ để viết những đoạn mã mang tính lặp lại hoặc các kịch bản kiểm thử đơn giản, ông sử dụng trí tuệ nhân tạo để tiết kiệm thời gian, cho phép bản thân tập trung vào các vấn đề kiến trúc thượng tầng của hệ điều hành. Đây là một sự thừa nhận đầy sức nặng bởi trong mắt cộng đồng lập trình mã nguồn mở, Torvalds luôn là người bảo vệ cuối cùng của phương thức viết mã truyền thống.

Ta có giả thuyết rằng có khả năng trong tương lai gần, quy trình chấp nhận các bản vá lỗi cho nhân "Linux" sẽ được hỗ trợ bởi một lớp lọc trí tuệ nhân tạo trước khi đến tay các quản trị viên con người. Tất nhiên, đây chỉ là giả thuyết.

Cùng chung xu hướng này là David Heinemeier Hansson, thường được biết đến với biệt danh DHH. Chỉ mới đầu năm 2024, ông còn giữ thái độ hoài nghi về việc để trí tuệ nhân tạo can thiệp quá sâu vào các dự án phần mềm cốt lõi. Vậy mà đến cuối năm 2024 và đầu năm 2025, quan điểm của DHH đã xoay chuyển hoàn toàn. Ông liên tục chia sẻ về việc sử dụng các mô hình ngôn ngữ lớn như "Claude" để tái cấu trúc các phần quan trọng của "Ruby on Rails" và ứng dụng quản lý công việc "Basecamp".

DHH thậm chí còn khuyên các lập trình viên đừng để những tranh cãi về việc trí tuệ nhân tạo tạo ra "nội dung rác" (slop) làm chùn bước. Theo ông, sức mạnh của trí tuệ nhân tạo không nằm ở việc nó có thể viết mã hoàn hảo hay không, mà ở khả năng biến các ý tưởng thô của lập trình viên thành sản phẩm thực tế với tốc độ không tưởng. Sự dịch chuyển này cho thấy ngay cả những người coi lập trình là một nghệ thuật viết lách cũng phải đầu hàng trước áp lực về năng suất.

Tại các tập đoàn công nghệ lớn như "Google", sự thay đổi này còn diễn ra với tốc độ chóng mặt hơn. Jaan Dogan, một kỹ sư cấp cao có tầm ảnh hưởng lớn trong cộng đồng ngôn ngữ lập trình "Go", đã công khai khen ngợi sự hiệu quả của công cụ "Claude Code". Với kinh nghiệm của một người nằm trong nhóm 1% lập trình viên xuất sắc nhất thế giới, việc Dogan thừa nhận rằng trí tuệ nhân tạo có thể thay thế phần lớn công việc soạn thảo mã nguồn hàng ngày là một minh chứng không thể chối cãi. [Chưa đủ chứng cứ]: Hiện vẫn chưa có số liệu thống kê chính xác về việc bao nhiêu phần trăm mã nguồn của các dịch vụ cốt lõi tại "Google" được tạo ra bởi trí tuệ nhân tạo, nhưng xu hướng sử dụng các công cụ như "Claude Code" đang trở thành tiêu chuẩn mới tại Thung lũng Silicon.

Thực tế này đang tạo ra một nghịch lý lớn tại các thị trường đang phát triển như Việt Nam. Trong khi những huyền thoại hàng đầu thế giới đã chuyển sang tư duy "lập trình theo cảm hứng" – nơi con người đóng vai trò kiến trúc sư ý tưởng và trí tuệ nhân tạo đóng vai trò thợ xây – thì một bộ phận lớn lập trình viên trong nước vẫn giữ tư duy bảo thủ. Quan niệm cho rằng "viết mã tay mới là đẳng cấp" hay "trí tuệ nhân tạo chỉ dành cho kẻ lười biếng" đang dần trở nên lạc hậu. Khi các công cụ như "Claude Code" cho phép triển khai toàn bộ một hệ thống quản trị quan hệ khách hàng (CRM) hoặc hệ thống quản lý nội dung (CMS) chỉ trong vài phút thông qua các câu lệnh điều khiển, việc b bám víu vào kỹ năng gõ cú pháp thủ công có thể là một sai lầm chiến lược. Kỷ nguyên của những lập trình viên gõ một triệu dòng mã có thể đang kết thúc, nhường chỗ cho những người biết "ném tiền" vào trí tuệ nhân tạo để đổi lấy những giải pháp thương mại nhanh chóng và hiệu quả.