Sốc: Thuê kỹ sư vẫn rẻ hơn duy trì trợ lý AI, bài học khiến Microsoft quay xe, Uber cháy túi sau 4 tháng vì nuôi máy đắt hơn tuyển người

Trong vài năm qua, các tập đoàn công nghệ lớn nhất hành tinh đã liên tục bơm hàng tỷ USD vào một cuộc đua vũ trang mang tên trí tuệ nhân tạo. Kịch bản vẽ ra vô cùng màu hồng rằng AI sẽ thay thế hoặc hỗ trợ con người tối đa, giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí vận hành và tăng vọt hiệu suất.

Thế nhưng, khi những ánh hào quang ban đầu của cơn sốt Generative AI dần lắng xuống, một thực tế phũ phàng bắt đầu lộ diện. Tờ The Verge và The Information cho hay việc thúc ép nhân viên sử dụng AI ở mức tối đa đang tạo ra những hóa đơn thanh toán khổng lồ, đến mức nhiều "ông lớn" phải vội vã quay xe.

“Cháy túi" sau 4 tháng

Microsoft, một trong những thế lực đứng sau sự bùng nổ của làn sóng AI hiện tại, vừa có một quyết định gây ngỡ ngàng. Theo tờ The Verge, gã khổng lồ phần mềm này đã bắt đầu hủy bỏ hầu hết các giấy phép sử dụng công cụ Claude Code trực tiếp của Anthropic đối với các kỹ sư của mình. Thay vào đó, họ chuyển hướng đội ngũ lập trình viên sang sử dụng GitHub Copilot CLI, một giải pháp "cây nhà lá vườn".

Quyết định này được đưa ra chỉ vỏn vẹn sáu mươi ngày sau khi Microsoft lần đầu tiên mở quyền truy cập rộng rãi vào Claude Code cho hàng ngàn nhà phát triển, quản lý dự án và nhà thiết kế để họ thử nghiệm lập trình.

Công cụ này nhanh chóng trở nên cực kỳ phổ biến trong nội bộ công ty, và đó cũng chính là khởi đầu của rắc rối. Tần suất và quy mô sử dụng quá khủng khiếp của nhân viên đã đẩy chi phí vận hành lên mức không tưởng, buộc ban lãnh đạo Microsoft phải đảo ngược quyết định đối với một công cụ mà các kỹ sư của họ vừa mới bắt đầu phụ thuộc vào.

Cần lưu ý rằng việc hủy bỏ giấy phép sử dụng Claude Code nội bộ này sẽ không ảnh hưởng đến thỏa thuận hợp tác Foundry trị giá 5 tỷ USD của Microsoft với Anthropic, vốn cho phép khách hàng của Microsoft truy cập các mô hình Claude, cũng như cam kết mua 30 tỷ USD năng lực tính toán Azure từ phía Anthropic.

Tuy nhiên, nó cho thấy ngay cả một gã khổng lồ sở hữu hạ tầng đám mây thuộc hàng top thế giới như Microsoft cũng phải "toát mồ hôi hột" trước hóa đơn sử dụng AI của chính nhân viên mình.

Microsoft không đơn độc trong cuộc chiến kiềm tỏa chi phí này. Uber thậm chí còn rơi vào tình cảnh trớ trêu hơn. Giám đốc Công nghệ (CTO) của Uber, ông Praveen Neppalli Naga, từng chia sẻ với tờ The Information rằng công ty đã đốt sạch toàn bộ ngân sách dành cho các công cụ lập trình AI của cả năm 2026 chỉ trong vòng bốn tháng đầu năm.

Nguyên nhân xuất phát từ việc Uber trước đó đã tích cực khuyến khích nhân viên sử dụng AI thông qua các bảng xếp hạng nội bộ, vinh danh những đội ngũ có tần suất tương tác với công cụ AI cao nhất. Sự hào hứng thái quá này đã biến thành một thảm họa ngân sách ngoài tầm kiểm soát.

Những báo cáo tài chính nội bộ này giống như một gáo nước lạnh dội thẳng vào tham vọng của các nhà đầu tư lớn nhất tại Thung lũng Silicon. Trong khi nhiều CEO vẫn bám lấy lời hứa hẹn về một cuộc "cách mạng năng suất", rào cản về mặt chi phí đang chứng minh mình là một nút thắt vô cùng cứng đầu. Nó cũng cho thấy rằng khía cạnh kinh tế của việc thay thế hoặc bổ sung lao động con người bằng AI phức tạp hơn nhiều so với những dự báo lạc quan ban đầu.

Đây cũng chính là nhận định của ông Bryan Catanzaro, Phó Chủ tịch mảng Học sâu Ứng dụng tại tập đoàn sản xuất chip Nvidia. Trong một cuộc phỏng vấn gần đây với tờ Axios, ông Catanzaro đã thẳng thắn chia sẻ về thực tế vận hành của chính đội ngũ của mình rằng, đối với đội ngũ của ông, chi phí tính toán phần cứng vượt xa rất nhiều so với chi phí trả lương cho các nhân viên.

Nhận định này từ một lãnh đạo cấp cao của Nvidia, công ty đang thống trị thị trường chip AI thế giới, đã bóc trần một sự thật: Việc nuôi dưỡng và vận hành một hệ thống AI để làm việc thay con người hiện tại có chi phí đắt đỏ hơn nhiều so với việc thuê những kỹ sư hàng đầu bằng xương bằng thịt.

Nghịch lý AI: Token càng rẻ, hóa đơn cuối tháng càng tăng

Không chỉ có Uber hay Microsoft, xu hướng ép buộc nhân viên sử dụng AI tối đa đang diễn ra âm thầm ở khắp nơi. Tại Meta, một nhân viên thậm chí đã tự thiết kế một bảng xếp hạng mang tên "Claudeonomics" để theo dõi xem đồng nghiệp nào đang tiêu tốn nhiều tài nguyên AI nhất.

Gã khổng lồ thương mại điện tử Amazon cũng liên tục thúc đẩy nhân viên của mình bước vào cuộc đua "tokenmaxx", tức là cố gắng tiêu thụ càng nhiều token AI càng tốt trong công việc hàng ngày.

Tuy nhiên, với mô hình định giá dựa trên số lượng token, việc nhân viên làm việc càng năng suất và hiệu quả lại vô tình đồng nghĩa với việc hóa đơn chi trả cho các nhà cung cấp AI sẽ càng phình to.

Định chế tài chính Goldman Sachs gần đây đã đưa ra dự báo rằng việc ứng dụng các tác tử AI (AI agents) có thể khiến lượng tiêu thụ token toàn cầu tăng gấp 24 lần vào năm 2030, đạt mức kinh ngạc là 120 triệu tỷ token mỗi tháng.

Khi các doanh nghiệp chuyển dịch từ các chatbot phản hồi đơn giản sang các tác tử AI tự hoạt động để tối ưu hóa công việc, tổng chi phí vận hành sẽ tăng phi mã, bất chấp việc đơn giá của từng token riêng lẻ có thể giảm xuống.

Đồng quan điểm này, một báo cáo nghiên cứu từ công ty phân tích thị trường Gartner chỉ ra rằng, đến năm 2030, chi phí xử lý (inference) trên một mô hình ngôn ngữ lớn có quy mô một nghìn tỷ tham số sẽ giảm gần 90% so với mức của năm 2025. Thế nhưng, Gartner cũng cảnh báo rằng việc token rẻ đi sẽ không giúp các doanh nghiệp tiết kiệm được chi phí.

Lý do là bởi các mô hình tác tử tự trị đòi hỏi lượng token khổng lồ cho mỗi tác vụ so với các mô hình tiêu chuẩn hiện tại. Tốc độ tăng trưởng của lượng tiêu thụ sẽ dễ dàng vượt qua tốc độ giảm giá của đơn vị tính toán. Đồng thời, các nhà cung cấp dịch vụ AI chắc chắn sẽ không chuyển giao hoàn toàn phần chi phí tiết kiệm được cho khách hàng doanh nghiệp. Hệ quả là chi phí suy luận thực tế của các doanh nghiệp sẽ tiếp tục bị đẩy lên cao.

Ông Will Sommer, Giám đốc Phân tích cấp cao tại Gartner, đã đưa ra lời cảnh báo đanh thép gửi đến các nhà quản lý rằng các Giám đốc Sản phẩm không nên nhầm lẫn giữa sự giảm giá của các token thương mại thông thường với sự phổ cập hóa khả năng lập luận đỉnh cao của AI.

Thực tế tài chính khắc nghiệt này chắc chắn sẽ làm đảo lộn kế hoạch vĩ mô của rất nhiều doanh nghiệp đang nuôi tham vọng triển khai các trợ lý AI trên diện rộng. CEO của Nvidia, ông Jensen Huang, gần đây đã bày tỏ tầm nhìn rằng một ngày nào đó sẽ có khoảng một trăm tác tử AI làm việc song hành cùng mỗi nhân viên tại tập đoàn của ông.

Tầm nhìn của người đứng đầu Nvidia đại diện cho một làn sóng các nhà điều hành đang vẽ nên viễn cảnh về một lực lượng lao động số hóa vận hành trơn tru mọi ngóc ngách của doanh nghiệp.

Thế nhưng, nếu tốc độ tiêu thụ token của các mô hình này tiếp tục tăng nhanh hơn tốc độ giảm giá của phần cứng, kỷ nguyên của các tác tử AI tự trị có thể sẽ đi kèm với một hóa đơn thanh toán khổng lồ nằm ngoài mọi kịch bản tính toán của ban lãnh đạo doanh nghiệp.

Suy cho cùng, công nghệ chỉ thực sự mang lại cuộc cách mạng khi nó giải quyết được bài toán tối ưu chi phí. Nếu việc sử dụng AI để thay thế con người vẫn tiếp tục duy trì mức giá "xa xỉ" như hiện tại, con người có lẽ vẫn là sự lựa chọn kinh tế nhất cho các doanh nghiệp trong nhiều năm tới.

*Nguồn: The Verge, The Information, Fortune