Lo lắng mất việc vì AI, Gen Z chuyển sang làm công nhân cho 'đỡ sợ'

Trong thời đại mà các công cụ trí tuệ nhân tạo đang tiến hóa từng ngày và đe dọa tước đi công việc của hàng triệu nhân viên văn phòng, Maryna Yaroshenko (18 tuổi, sinh viên tại Anh) đã đưa ra một quyết định mang tính chuyển ngoặt. Từng là một người học tập tại trường cao đẳng thành phố Westminster (CWC) ở London, cô gái này đã chọn nghề thợ sửa ống nước để đảm bảo một tương lai không bị đào thải. "Đó là thứ mà AI sẽ không bao giờ chiếm lấy", Yaroshenko khẳng định.

Cô không phải là trường hợp duy nhất. Một khảo sát gần đây do Viện nhân sự và phát triển (Anh) công bố cho thấy một phần sáu số nhà tuyển dụng dự đoán sẽ cắt giảm nhân sự ngay trong 12 tháng tới nhờ sự trợ giúp của AI.

Nỗi sợ này lan rộng không chỉ trong giới sinh viên mà còn ở 50% người trưởng thành ở Anh, đặc biệt là nhóm tuổi 25 đến 35. Nhà nghiên cứu AI Bouke Klein Teeselink tại Đại học King cảnh báo rằng các công việc cấp thấp trong văn phòng là mục tiêu đầu tiên của làn sóng sa thải do tự động hóa, khiến cánh cửa bước vào con đường sự nghiệp của người trẻ ngày càng thu hẹp. "Công việc văn phòng đang được xem là dễ bị gián đoạn hơn so với lao động chân tay", ông nhấn mạnh.

Trong một cuộc phỏng vấn gần đây, tỷ phú Larry Fink, CEO của BlackRock (công ty quản lý tài sản lớn nhất thế giới), cũng lên tiếng cảnh báo về sự mất cân bằng này. Ông cho rằng xã hội đã lý tưởng hóa các công việc văn phòng như luật sư hay tài chính trong suốt nhiều thập kỷ, trong khi đánh giá quá thấp giá trị của lao động chân tay lành nghề. Ông khẳng định: "Chúng ta cần phải cân bằng lại cách tiếp cận đó và nhận ra rằng sự nghiệp của một thợ sửa ống nước hay thợ điện cũng mạnh mẽ và cần thiết không kém".

Nhận thức được những biến động này, nhiều người trẻ tuổi và thậm chí là những người đang tìm kiếm sự chuyển đổi nghề nghiệp đã đổ dồn sự chú ý vào các khóa học thực hành. Stephen Davis, CEO của CWC, cho biết số lượng ghi danh vào các ngành kỹ thuật, xây dựng tại trường ông đã tăng gần 10% trong ba năm qua.

Nguyên nhân không chỉ đến từ sự đe dọa của AI mà còn do chi phí học đại học ngày càng đắt đỏ. Ngày càng có nhiều thanh niên muốn thoát khỏi viễn cảnh gánh khoản nợ hàng ngàn bảng Anh sau khi tốt nghiệp. Thực tế, tỷ lệ nhập học đại học ở Anh đã ghi nhận mức giảm hàng năm đầu tiên trong gần một thập kỷ vào năm học 2023/24.

Những người lựa chọn đi làm thợ không phải là những người kém cỏi. Freya, 18 tuổi, là một ví dụ. Sau khi hoàn thành kỳ thi trung học, cô quyết định không tiếp tục học chứng chỉ A-level như những người bạn cùng trang lứa mà nộp đơn vào chương trình thực tập thợ điện.

Dù mệt mỏi với những ngày làm việc từ thứ hai đến thứ sáu dưới sự hướng dẫn của những thợ điện kinh nghiệm, cô chưa bao giờ hối hận. "Tôi luôn nghĩ đây là một công việc tốt, kiếm được nhiều tiền và chắc chắn sẽ không bao giờ bị AI tiếp quản", cô chia sẻ.

Hay như Evie (30 tuổi), một cựu sinh viên ngành nghệ thuật tự do ở Amsterdam, đã chuyển hẳn sang học nghề trát tường và lát gạch để làm việc tự do tại London. "Tôi muốn linh hoạt hơn và muốn có một kỹ năng thể chất mang lại sự tự do", Evie kể.

Từ đó, cô đã tham gia vào nhiều dự án từ phục hồi di sản đến xây dựng phim trường, và nhận ra rằng khi công việc trong các ngành sáng tạo bị AI và 3D chiếm lĩnh, những kỹ năng thực hành bằng tay chân luôn là "phao cứu sinh" vững chắc nhất.

Góc nhìn xã hội đối với những công việc chân tay trên thực tế cũng đang dần thay đổi theo hướng tích cực hơn. Nghiên cứu của Draper Tools cho thấy 61% những người dưới 28 tuổi hiện coi việc làm thợ là một "công việc tuyệt vời". Không chỉ tránh được sự cạnh tranh của AI, các nghề này còn mang lại mức thu nhập cực kỳ hứa hẹn. Theo Văn phòng thống kê quốc gia Anh, mức lương trung bình của một thợ sửa ống nước lên tới 37.881 bảng Anh/năm (gần 1,34 tỷ VNĐ), không hề thua kém mức lương trung bình tổng thể 39.039 bảng Anh trên mọi lĩnh vực. Việc thành lập các công ty cung cấp dịch vụ riêng cũng mở ra tiềm năng thu nhập vô hạn cho những người thợ có tay nghề cứng.

Tuy nhiên, con đường này không hề rải đầy hoa hồng. Evie thẳng thắn chia sẻ về những góc khuất. Đây là những công việc đòi hỏi nền tảng sức khỏe thể chất mạnh mẽ và sức chịu đựng cao. Hơn thế nữa, môi trường làm việc vẫn còn mang đậm dấu ấn của nam giới, khiến những phụ nữ như cô đôi khi phải đối mặt với khó khăn do định kiến giới. Thêm vào đó, để thực sự có năng lực, một người thợ cần trải qua nhiều năm đào tạo khắt khe chứ không phải là một giải pháp khắc phục nhanh chóng như nhiều người vẫn lầm tưởng.

Mặc dù vậy, với xu hướng nguồn lao động hiện tại đang già hóa, nhu cầu tuyển dụng thợ lành nghề thế hệ mới được dự báo sẽ tiếp tục tăng cao. Dưới góc nhìn thực tế, như CEO Stephen Davis hóm hỉnh nhận xét: "Tôi vẫn chưa gặp một con rô-bốt nào có thể thò tay xuống bồn cầu để thông tắc cho chúng ta cả".

Rõ ràng, việc lựa chọn nghề thợ thủ công trong thời đại số không chỉ là một quyết định sinh tồn khôn ngoan mà còn là bước đi vững chắc để xây dựng một tương lai miễn nhiễm hoàn toàn với những rủi ro do công nghệ mang lại.